Keneler; küçük, kan emen ve insan-hayvan sağlığı açısından tehlikeli hastalıklar (KKKA-Kırım Kongo Kanamalı Ateşi, Lyme, TBE, Tularemi) taşıyabilen bir parazittir. Özellikle yaz aylarında, çimenlik ve ağaçlık bahçelerde yürüyüş, piknik, bahçe işleri veya evcil hayvanların dolaşması sırasında kolayca vücuda tutunabilirler. Bu yazıda bahçenizdeki kene yoğunluğunu azaltmak için 8 etkili yöntemi, kişisel korunma ipuçlarını ve ne zaman profesyonel kene ilaçlaması yaptırmanız gerektiğini anlatıyoruz.
Kene varlığını doğrudan görmek her zaman mümkün değildir. Fakat çevresel özellikler ve evcil hayvan davranışları kene riski hakkında size fikir verir. Eğer aşağıdaki 6 maddeden 3+ tanesi varsa bahçeniz kene riski sınıfına girer demektir; koruma yöntemlerini hemen uygulamaya başlamalısınız.
Evcil hayvanınız bahçeden içeri geldiğinde 1-2 saat içinde kulak, gözaltı, boyun gibi yerlerde 1+ kez kene görülüyorsa, bahçe yoğunluklu kene riski taşıyor demektir. Özellikle İlkbahar - Sonbahar arası (Nisan - Ekim) döneminde ayda 1 defa bahçe kontrolü önerilir.
Kene önleme "tek ürün" ile sağlanmaz; bahçe düzenleme, bitkisel bariyer, doğal yöntemler ve (gerekli durumlarda) profesyonel ilaçlama birlikte uygulandığında %85-95 oranında başarı sağlanır. Aşağıda her bir yöntemi uygulama sıklığı ve etkisini ayrıntılı olarak yazdık.
İlk 4 yöntem tamamen doğal, çevre ve insan dostu olup evcil hayvanlar ve arılar için güvenlidir. 5-8. yöntemler ise yoğun riskli alanlarda veya profesyonel destek ile birlikte uygulanabilir.
Nane, lavanta ve biberiye gibi yağ içeren bitkiler, doğal kene iticisi olarak çalışır. Özellikle çitin kenarına, bahçe girişine, çiçek tarhının çevresine dikilmiş 20-30 cm boylarındaki nane ve lavantalar, kene ve karasinek gibi türlerin yoğunluğunu azaltır. Tek başına bu bitkiler %30-40 etki yapar; diğer yöntemlerle birleştiğinde etki %70’lere çıkar.
Bitkilerin çiçekleri arı ve kelebekleri de çeker; bu da bahçe biyoçeşitliliği açısından avantajdır. Aynı zamanda ev yapımı sprey için bitkilerin yağlarını damıtabilir veya kurutulmuş yapraklarını toz haline getirerek yaya yollarına serpebilirsiniz.
Evcil hayvanlar kene için en önemli taşıyıcılardır. Köpeğiniz bahçede gezerken kene tutunur, eve geldiğinde kedi veya koltuğa bu keneler bulaşabilir. Bu yüzden evcil hayvanınızın periyodik kene tedavisini veteriner hekim kontrolünde yaptırmak zorunludur. Damla, tablet, pire-kene tasması ve şampuan seçenekleri hekim tarafından önerilmelidir.
Bunun dışında her bahçe dönüşünde evcil hayvanın kürkü metal pire tarağı ile taranmalı, özellikle kulak içi, gözaltı, boyun altı, bacak arası, kuyruk altı ve koltuk altı gibi bölgeler 1-2 dakika ayırarak kontrol edilmelidir. Kene görüldüğünde hemen ve doğru yöntemle (kene pensiyle) alınmalıdır.
Bahçe işlerinde, piknik, yürüyüş gibi aktivite sonrası vücuda tutunan kene çoğu zaman 2-8 saat boyunca kan emmeden bekler; bu sürede çıkarılırsa hastalık bulaş riski düşüktür. Bu yüzden bahçeye çıkmadan önce önlemini almak ve dönüşte 5 dakikalık tüm vücut taraması yapmak çok önemlidir.
Kene itici spreyleri (DEET %30, Icaridin, IR3535, permetrin içeren) cilde veya elbiseye (elbiseye olanlar daha uzun ömürlüdür) uygulamak; uzun kollu giysiler, açık renkli giyim ve pantolon paçalarını çorap içine almak gibi basit kurallar kene ısırığı riskini %90 oranında düşürür.
Kene görüldüğünde panik yapmayın ve aşağıdaki hataları yapmayın: (a) Keneyi el, tırnak veya makasla kesmeye çalışmak → ağız kısımları deride kalabilir. (b) Üzerine kolonya, alkol, gaz yağı sürmek → kene kusarak mikrobu daha hızlı aktarır. (c) Düdük çalmak/sıra ile yakmak — yanık riski + kusma tetikler. (d) Çıkardıktan sonra test yaptırmamak — 10 gün içinde belirtiler takip edilmeli. (e) Çıkarılan keneyi çöpe atmak — saklayıp tanı için hekime gösterebilirsiniz.
Doğru müdahale için; keneyi mümkünse kene pensi veya ince uçlu cımbız kullanarak, deriye mümkün olduğunca yakın yerinden tutun. Ani ve yırtıcı hareketler yerine, sabit bir kuvvetle yavaşça yukarı doğru çekin. Kenenin ağız kısımları kalırsa, cımbızla tekrar almaya çalışın; alamazsanız hekime başvurun. Bölgeyi alkol veya kolonya ile temizleyin, kene ağzı kalmasa bile 10-15 gün boyunca ateş, baş ağrısı, kızarıklık gibi belirtileri takip edin.
KKKA (Kırım Kongo Kanamalı Ateşi) Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde görülen, kenelerle bulaşan hayati riski olan bir hastalıktır. İlk belirti; yüksek ateş, halsizlik, kas ağrısı, baş ağrısı, kanama eğilimidir. Kişi ve yakınları temas ettiyse kan yoluyla bulaşabildiği için aile üyeleri de dikkatli olmalıdır. 10 günlük kuluçka süresi içinde yukarıdaki belirtiler olursa derhal hastaneye başvurulmalıdır.
Lyme hastalığı ise daha çok Kuzey kesimlerde görülse de tüm bölgelerde bildirilmektedir. Kene ısırığı bölgesinde 3-30 gün sonra "gözlüğü andıran" dairesel kızarıklık, ateş, eklem ağrısı ve halsizlik görülebilir. Erken teşhis ile antibiyotikle tam tedavi mümkündür. Her iki hastalıkta da geç kalınmadan sağlık kuruluşuna başvurulması hayatidir.
