Evde fare olması bir sağlık sorunu olduğu kadar aynı zamanda yangın riski de yaratır (elektrik kablo kemirme). Fareler genellikle geceleri aktif oldukları için ilk başta kendileri görülmeyip bulgularından varlıkları anlaşılır. Bu yazıda fare olduğunu kesin olarak anlamanızı sağlayacak 10 işareti, insanlar açısından 5 sağlık riskini ve gördüğünüz anda yapmanız gereken 6 adımı anlatıyoruz.
Konutlarda en sık görülen fare türleri küçük fare (Mus musculus) ve sıçan (Rattus rattus / Rattus norvegicus)'dır. Küçük fare 6-10 cm, sıçan ise 20+ cm boyutunda olabilir ve genellikle bodrum, çatı, depo gibi alanlarda daha çok görülür. Tek bir dışkı bile yakınlarda canlı fare olduğunu gösterir — "kış geldi, dışarıdan geldi geçti" gibi düşüncelerle beklemek risklidir.
Aşağıdaki 10 işaretin 2-3 tanesi bir arada bulunursa yüksek ihtimalle fare sorunu vardır. Aksi halde yalıtım eksikliği olan yapılarda dışarıdaki farenin girdiği bir geçiş yolu vardır ve kısa sürede tüm koloniyi içeri davet etmiş olursunuz.
Fare dışkısı tür tanısında en önemli bulgudur. Küçük fare dışkısı 3-6 mm, siyah ve pirinç tanesi şeklindedir; tek bir fare günde 50-75 adet dışkı bırakabilir. Sıçan dışkısı 12-18 mm uzunluğunda, küçük zeytin çekirdeği gibi ve daha koyu renklidir; sıçan sayısı az olsa bile dışkısı dikkat çekicidir.
Taze dışkı siyah, parlak ve yumuşaktır (parmakla bastırıldığında ezilir). 2-3 günlük dışkı matlaşır ve kurur. Dışkının tazeliği istilanın ne kadar aktif olduğunu gösterir: kurumuş dışkı eski bir istilanın izidir, taze dışkı halen aktif olduğunu gösterir.
Fareler en çok akşam 22:00 ile sabah 04:00 arasında aktiftir. Bu saatlerde duvar içi, tavan aras, dolap içi gibi yerlerden gelen "tırtı, tırtı" veya "tırnak sesi", "kağıt kemirme", "sürünme" sesleri duyulabilir. Yalnızca tek sefer duyulan seslerden değil, 2-3 gün üst üste benzer saatlerde tekrar eden seslerden şüphelenmelisiniz.
Sıçanlar daha ağır ve kalın ses çıkarırlar: "güm güm" veya takla atarcasına sesler tavan arası sıçan belirtisi olabilir. Sesin yoğunluğu arttıkça koloni büyüklüğü de büyümüş demektir. Özellikle bebekli evlerde gece uyanmaları fare seslerinden kaynaklanıyor olabilir.
Fareler insanlar için ciddi sağlık riskidir. Tarihte veba, tifo, salmonella gibi hastalıklara yol açmışlardır. Günümüzde de dışkı, idrar, tükürük, kürkü ve taşıdıkları pireler ile 30 üzerinde mikrop ve parazit insanlara bulaştırabilir. Bebekler, hamileler, yaşlılar ve bağışıklık sorunu olanlar daha fazla risk altındadır.
Gıda temasından kaçınmak için paketlenmemiş gıda maddelerini saklamak önemlidir; fare temas ettiği gıdayı tamamen çöpe atın, sadece temizlemek yetmez. Aşağıdaki 5 riski bilerek yaşam alanınızı daha güvenli hale getirebilirsiniz.
Fare yuva yapmak için yumuşak malzemeleri tercih eder: kâğıt, karton, kumaş tüyü, yalıtım lifi (izocam), kutu şeritleri vb. Bu tür malzemeleri bir arada gördüğünüz yer hemen yakınında fare vardır. Yuvanın çapı 8-15 cm arasında değişir ve genellikle bir "çıkış ağzı" + bir "gizli giriş" bulunur.
Aşağıdaki 10 yeri yuva açısından düzenli kontrol etmek, sorunu çok erken yakalamanızı sağlar. Özellikle yeni taşınan, kışın ısıtılan bodrum katı ve çatı katı ile depo alanları yüksek risklidir.
Kalıcı çözüm için tek başına kapan/kemirgen yemi ile fareleri öldürmek yetmez; giriş noktalarını kapatmak (izole etmek) zorunludur. Fareler 0.5 cm (5 mm) boşluktan (kalem çapından daha küçük) geçebilir; sıçanlar ise 1.5 cm boşluktan rahatlıkla içeri sızabilir. Dışarıdan bakarak küçük delikleri bile kapatmalısınız.
Giriş noktası bulmak için: dış cephede binanın çevresini 1 tur atın, boru girişlerini, elektrik/direk deliklerini, kapı-altı boşluklarını, pencere file bütünlüğünü, baca, klima havalandırmasını ve garaj kapısı fitillerini kontrol edin. Delikleri çelik file, bakır yünü veya sıva ile kapatın; sünger, köpük ve silikondan kaçının (fare kemirerek içeri girer).
Fare işareti gördüğünüz anda hızlıca müdahale edin: bekledikçe dişi fare 21 günde bir 5-14 arası yavru doğurur ve 6 ay içinde sayıları 100’ü bulabilir. Aşağıdaki 6 adımı izlerseniz kontrol altına almanız hızlanır. 5 hatadan özellikle kaçının — bunlar sorunu daha da büyütebilir.
Yapılmaması gereken 5 hata: (a) Her yerin ortasına kapan bırakmak (fare şüphelenip başka yere geçer). (b) Zehir/bromadiolone gibi madde kullanmak (evcil hayvan ve çocuk zehirlenmesi riski + gizli yere ölüp koku). (c) Eşyaları bahçeye çıkarmak — yayılma. (d) Kedinin yakaladığını görünce "yeter" demek — tek kedi ile koloniyi temizleyemezsiniz. (e) Giriş deliklerini kapatmadan sadece kapan kullanmak — 1 hafta sonra başka delikten girer.
